Zo herken je een AI-tekst (en zo haal je het eruit)
Je kent het gevoel waarschijnlijk. Je leest een memo, een bewonersbrief of een stuk beleid, en halverwege denk je: dit heeft iemand niet zelf geschreven. Niet omdat er een fout in staat. Juist omdat het te glad loopt. Te net. Elke alinea even lang, elke zin even keurig, en nergens een woord dat blijft haken. Het klopt helemaal. En het zegt bijna niks.
Dat is het probleem met AI-tekst in overheidswerk. Niet dat het slecht Nederlands is. Maar dat het herkenbaar machinaal Nederlands is. En een inwoner die een brief van de gemeente leest, voelt dat verschil. Ook al kan hij het niet benoemen.
Waar je ze aan herkent
Er zijn een paar patronen die bijna altijd terugkomen. Als je ze eenmaal ziet, zie je ze overal.
De opening die nergens begint. “In een tijd waarin ontwikkelingen elkaar in hoog tempo opvolgen…” Een zin die warmdraait zonder iets te zeggen. Begin gewoon bij de kern.
Het rijtje van drie. “Wij werken snel, zorgvuldig en transparant.” Drie bijvoeglijke naamwoorden op een rij, netjes afgerond. AI grijpt daar bijna automatisch naar. Twee scherpe woorden zeggen vaak meer.
De marketingwoorden die in een overheidstekst niet thuishoren. “Ontdek”, “naadloos”, “moeiteloos”, “til het naar een hoger niveau”. Vertaald uit het Engels, geplakt op Nederlands beleid.
Het gladde ritme. Menselijke tekst hobbelt. Een korte zin na een lange. Soms een fragment. AI-tekst doet dat niet; die kabbelt in zinnen van vrijwel dezelfde lengte door, en dat is waarom het zo vlak aanvoelt.
En het slotzinnetje dat niks toevoegt. “Kortom, met de juiste aanpak komen we samen verder.” Een samenvatting van niets. Stop gewoon als het stuk klaar is.
Waarom dit juist bij de overheid telt
Een folder van een webshop mag wat gladder. Een brief van de gemeente niet. Jij schrijft namens een bestuur, over besluiten die mensen raken. Dan is vertrouwen de helft van het werk. Een tekst die leest als reclame of als een machine, ondermijnt dat. Niet door wat er staat, maar door hoe het klinkt.
Daar komt bij dat AI vaak vloeiend wegschrijft over gaten in de inhoud heen. Een alinea die mooi loopt maar geen enkel toetsbaar feit bevat, is in beleidswerk een risico. Mooi klinkt het, maar wat staat er nou eigenlijk?
Zo haal je het eruit
Gebruik AI gerust voor een eerste opzet. Dat is precies waar het sterk in is. Maar laat de tekst niet zo de deur uit gaan. Loop ’m na op de patronen hierboven, en pas drie dingen aan.
Schrap de opwarmzin en begin bij de kern. Vervang vage claims door een getal, een naam of een voorbeeld dat iemand kan natrekken. En lees het stuk hardop terug: hakkelt het ergens, of klinkt het te glad om van een mens te zijn? Waar het te glad klinkt, breek je het ritme open.
Je hoeft het niet op gevoel te doen
Voor dit werk gebruik ik zelf een vaste hulp: de skill Natuurlijk Nederlands (gemaakt door Stefan van Dockum / Skill Stacking, vrij te gebruiken). Dat is een set regels die je bovenop een taalmodel legt, zodat de output geen vertaald Amerikaans of generiek AI-Nederlands meer is. De versie die ik gebruik heb ik vervolgens voor mezelf aangepast, op basis van mijn eigen voorkeuren en het stijlhandboek van mijn organisatie. De skill vangt precies de patronen uit deze blog: de superlatieven, de drieslagen, de valse urgentie, het te gladde ritme. Je laat AI schrijven, en de skill haalt er het machinale weer uit.
Het aardige is dat je er ook zelf scherper van gaat lezen. Je gaat de tells herkennen, en dan zie je ze terug in elk stuk dat langskomt. In de notitie van een collega. In een persbericht. En, eerlijk is eerlijk, in je eigen eerste concept.
AI schrijft prima Nederlands. Alleen nog niet jouw Nederlands. Dat laatste stukje, dat blijft mensenwerk.