Van ambtelijk naar begrijpelijk: AI en taalniveau B1 en A2

Een brief over een gewijzigde regeling gaat de deur uit. Keurig opgesteld, juridisch waterdicht, en voor een flink deel van de ontvangers onleesbaar. Dat is geen klein probleem. Niet iedereen leest ambtelijke taal moeiteloos, en een brief die niet begrepen wordt, leidt tot telefoontjes, bezwaren en mensen die hun recht niet halen.

De Rijksoverheid schrijft daarom voor websites op taalniveau B1, en waar het kan eenvoudiger. AI kan daar goed bij helpen. Het is het minst spectaculaire deel van AI-gebruik, en vaak het deel dat het snelst tijd scheelt.

Vereenvoudigen zonder de inhoud te veranderen

Bij het vereenvoudigen wil je dat de doelgroep de tekst begrijpt, zonder dat er rechten of voorwaarden verdwijnen. Dat is de valkuil. Een eenvoudiger zin mag geen andere afspraak suggereren dan er stond.

Houd daarom altijd de oorspronkelijke tekst en het besluit waarop die berust ernaast. Laat AI na het herschrijven nagaan of rechten, voorwaarden, uitzonderingen, bedragen en data behouden zijn gebleven, en waar de vereenvoudiging de inhoud raakt. Zelf beoordeel je of het klopt.

B1 is geen bewijs

Een taalniveau zegt iets over zinslengte en woordkeuze. Het zegt niet of jouw lezer de tekst ook echt begrijpt. Dat merk je pas als je het toetst. Laat als het kan iemand uit de doelgroep in eigen woorden vertellen wat hij nu moet doen. Begrijpt die persoon het niet, dan is de tekst niet klaar, hoe netjes het niveau ook is.

Voor mensen die nog minder makkelijk lezen, is er niveau A2. Vooral in het sociaal domein telt dat, waar mensen te maken hebben met de Wmo of jeugdzorg en niet altijd vertrouwd zijn met ambtelijk Nederlands.

En meertalige communicatie?

AI kan ook een vertaalconcept maken, bijvoorbeeld in het Turks, Arabisch, Pools, Spaans of Papiaments. Voor informatie aan inwoners is dat bruikbaar. Voor juridisch bindende documenten niet zonder controle door iemand die de taal beheerst. Een vertaling is een concept, geen vaststaand feit.

Het blijft jouw tekst

AI haalt het ambtelijke er snel uit en geeft je een leesbare eerste versie. Maar of de inhoud nog klopt, of de afspraak dezelfde is gebleven, en of de lezer het ook echt snapt: dat zijn drie controles die mensenwerk blijven. De tijdwinst zit in het herschrijven. De zekerheid dat de boodschap klopt, haal je er zelf bij.